Quantcast
Channel: λεξήματα
Viewing all articles
Browse latest Browse all 161

Στη σκιά των πραγμάτων

$
0
0


Στο ρομαντικό κοσμοείδωλο το φυσικό περιβάλλον δεν αποκαλύπτεται παρά στα ίχνη μόνο των μυστικών και φρικωδών του μορφών. Μια αποκαλυπτική χειρονομία που διαθέτει τον παρόντα κόσμο στην προαιώνια στοιχείωσή του. Σ' αυτό που δεν είναι κόσμος αλλά νύχτα του κόσμου, η απόκρημνη κορυφογραμμή της γαλάζιας λάμψης του, η ακρώρεια του. Μια τοπο-γραφία που αποδίδει την ποιητική των μορφών της στο θάμβος της εκστατικότητάς της. Η φυσική εμπειρία βιώνεται έτσι ως μια αποκαλυπτική εμπειρία, ο μεταμορφωτικός τροπισμός μιας οριακής ενατένισης. Η υπεριστορική σκηνή του Θαβώρ γίνεται το όριο τώρα μιας χιονοσκεπούς οροσειράς που διαγράφει στη καρδιά της γηραιάς ηπείρου, το περιβάλλον της έγερσης και της μόνωσής της. Γιατί η ακρώρεια του κόσμου οφείλει να διαφυλάττει διαρκώς και τη μοναδικότητα του ίχνους της, τη ξενότητά της, την ετεροτοπική της συνθήκη μέσα στον κόσμο του νοητού. Σ' αυτό ακριβώς τον κόσμο όπου οι Άλπεις λειτούργησαν σαν αυτό το άβατο όριο μιας άλλης γλώσσας, μιας άλλης μορφο-ποιητικής συγκίνησης. Αυτή η ρομαντική σκηνή που αποδίδει στον κόσμο τα αρχέγονα ονόματα του και τον μυστικό του μαζί ορίζοντα. Μια ονοματοδοσία που έρχεται όμως από αλλού, όχι από τη γλώσσα των ανθρώπων αλλά όπως επισημαίνει ο Agamben από το χώρο της μαγείας, από την επιστήμη των μυστικών ονομάτων. Ονοματοδοσίες που δεν ονομάζουν τα πράγματα στο φως αλλά τα εκτρέπουν στο σκότος της γλώσσας: “Το μυστικό όνομα ήταν το όνομα με το οποίο το δημιούργημα είχε κληθεί στον κήπο της Εδέμ, και προφέροντάς το, ολόκληρη η Βαβέλ των ονομάτων γίνεται κομμάτια. Στην πραγματικότητα το μυστικό όνομα είναι η κίνηση με την οποία με το δημιούργημα αποδίδεται εκ νέου στο άφατο. Σε τελική ανάλυση η μαγεία δεν είναι γνώση των ονομάτων αλλά νεύμα, πράξη, απομάγευση, απελευθέρωση απ' το όνομα”. 

Στη Γαλάζια λάμψητης Riefenstahl, τα ανθρώπινα όντα μπροστά σ' αυτή την αποκαλυπτικότητα των ονομάτων καθηλώνονται στο ίχνος της έντρομης σιωπής τους. Στους πρόποδες μια βραχώδους και απρόσιτης οροσειράς, ένα ξεχασμένο χωριουδάκι μοιάζει να είναι υπνωτισμένο από ένα γαλάζιο φως. Το φως των κρυστάλλων ενός σπηλαίου, στην κορυφή του πιο απόκρημνου βράχου της οροσειράς, που αντιφεγγίζει το χλωμό φως κάθε φορά της Πανσελήνου. Είναι αυτή η λάμψη που υπνωτίζει τους κατοίκους του χωριού, έλκοντας τους και τσακίζοντάς τους στις βραχώδεις πλαγιές του. Το τοπίο της Ρίφενσταλ είναι αυτή η ρομαντική γλώσσα εκτεθειμένη εδώ στην πιο εξωστρεφή της διάσταση. Ένα όραμα που εγκαταλείπεται στις ομίχλες που το εγείρουν. Είναι αυτές οι ομίχλες, αυτή η νύχτα του κόσμου που πάντα ενσκήπτει, και διαχέει την ανησυχαστική της ατμόσφαιρα. Ένα υπαρξιακό σκοτάδι, που περιζώνει τα πράγματα. Μια μυστική κραυγή. Αυτή η φρικώδης φυσικότητα του κόσμου. Το ρομαντικό περιβάλλον γίνεται ο τόπος έτσι αυτής της κραυγής, το πεπρωμένο μιας διαστροφής, μιας μορφικής διαστροφής, που εκτρέπει τα πράγματα στη προοπτική της εκκεντρικής τους διάστασης. Σ' αυτό ακριβώς το περιβάλλον όπου όλα ηχούν σε μια μοναδική και ασίγαστη συχνότητα. Η βουή του νερού που σκάει στα βράχια, ο θυελλώδης άνεμος, οι αλλόκοτοι ήχοι πίσω απ' τις φυλλωσιές, όλα συνθέτουν τη πολυφωνία μιας εκκωφαντικής σιωπής, αυτής της σιωπής, εν τέλει, του νου, μπροστά σ' αυτό το άλλο που εγείρεται και που είναι ένα ίχνος πέραν του κόσμου, ένα αλλιώς-είναι-μέσα-στον-κόσμο. Ένα Είναιπου στοιχειώνει τον τόπο, τον πνευματοποιεί, αποδίδοντάς τον στις καταγωγικές του εκφωνήσεις. Μια ψυχή, που ακινητεί τον περιβάλλοντα κόσμο της, στη μοναδική του στιγμή, στη στιγμή της αναμονής του. Σ' εκείνη ακριβώς την μεσονύκτια αναμονή στο μυστικό κήπο της επιθυμίας. Η φύση έτσι αναλαμβάνει τη δαιμονικότητά της, την ένπνεει αλήθειά της, γίνεται αυτό το χαϊντεγκεριανό Τετραμερές, το ανάγλυφο μιας ενόρασης, που αφήνει το ίχνος του σ' αυτή τη σκιά των πραγμάτων που είναι και το αληθές των πραγμάτων, η πνευματική τους αντιστοιχία. Πάλι στη Γαλάζια λάμψη: η μάνα που τρέχει κάτω από το φως της πανσελήνου για να εμποδίσει το γιο της να ανέβει στο σπήλαιο είναι η σκιά της που τρέχει προς αυτόν, μια σκιά που μεγαλώνει και διαγράφει το τοπίο. Αυτή ακριβώς η σκιά. 

Η ρομαντική φύση είναι η υπερβατικότητα της ύπαρξής της, η ποιητικότητά της, η ανάδυση της σε μια άλλη σκηνή που δεν είναι αυτού εδώ του κόσμου αλλά της ποιητικής του ιδέας. Μια ποιητικότητα που διαγράφει το ανάγλυφο του κόσμου στην αναμορφωτική προοπτική του. Η κορυφογραμμή λοιπόν της γαλάζιας λάμψης εγείρεται σ' αυτό ακριβώς το χαιντεγγεριανό ενδιάμεσο μεταξύ ουρανού και γης, στο μεταιχμιακό όριο της υψηλής επισκέψεως των πνευμάτων αλλά και της αδύνατης μαζί δεξίωσής τους. Η σκοτεινή ζώνη μιας διακινδύνευσης που ακινητοποιεί τον άνθρωπο στο καθεστώς της σαγήνης του. Αυτός ο ταξιδιώτης στα σύννεφα του Caspar Friedrich που κοιτά αποσβολωμένος την ανοικτότητα του κόσμου, καθηλωμένος στο εκ-στατικό Είναι της ενατένισής του, και πάντα απ' τον αλπικό του εξώστη. Το φυσικό περιβάλλον διανοίγεται έτσι μέσα σ' αυτή τη καθήλωση του νου, τη διαπερατότητά του απ' τις εικόνες, απ' το σκοτεινό φως αυτών των εικόνων. Δεν είναι το περιβάλλον μιας νοητικής υλικότητας, αλλά άυλες μορφές που αισθητικό-ποιούνται στο πυρήνα μιας νοητής αποδοχής. Όλη αυτή η υπερβολή της ρομαντικής τόπο-γραφίας δεν είναι παρά αυτή η τάση της υλικότητας να εξαερωθεί μέσα στο άυλο που την υπαγορεύει. Αυτό το αφιλόξενο μέγεθος του ρομαντικού τοπίου που δεν κατοικείται από ανθρώπους αλλά από πνεύματα ζοφερά. Ο άνθρωπος καλείται, σ' αυτό το μυθικό σκηνικό, να ενσαρκώσει απλώς την απουσία, το διαφυγών πάντα ίχνος του πράγματος. Η νεφοσκεπή κορυφογραμμή, ο απόκοσμος θόρυβος του καταρράκτη, τα σκοτεινά νερά μιας λίμνης, ο Μέλανας Δρυμός, είναι μετα-στοιχειωμένα παραδείγματα μιας οριακής μορφικής συν-κίνησης προς το ανοίκειο, προς εκείνο το σκοτεινό σημείο της γλώσσας όπου ο τόπος γίνεται ο τόπος του Άλλου, ο τόπος μιας γλωσσικής και γι αυτό και υπαρκτικής διαρραγής. 

Η νύχτα του κόσμου γίνεται τώρα και η νοσταλγία του κόσμου. Μια μυστική περιδιάβαση σ' εκείνα ακριβώς τα στοιχεία του που μαρτυρούν και το ανεντόπιστο του τόπου του, ακόμη καλύτερα το δυσπρόσιτο της περιοχής του. Ο ρομαντικός έτσι κόσμος είναι ο κόσμος της ποιητικής του ενατένισης, το ίχνος ενός υπερβατικού ιδεογράμματος που εγείρει μια συσσώρευση συμβόλων. Ένας κόσμος που δεν αποκαθίσταται στην κειμενική καταγραφή του αλλά στο θάμβος της εικονοποιίας του. Ένα μυθικό σύμβολο-ποιημένο σύμπαν που εξαντλείται στην φωτοχυσία των εικόνων του, στις διαθλάσεις του, σ' αυτό το αστραποβόλημα της γαλάζιας του λάμψης. Στο ρομαντικό κόσμο όλα μιλούν αλλά όλα δεν μπορούν και να καταγραφούν. Είναι ένα εσωτερικευμένο, σχεδόν μυστικό νόημα που δεν ενδίδει στην κειμενική του εκφορά, καθώς μένει απόλυτα παραδομένο στη φαντασμαγορία και φαντασμοποιία των καταγωγικών του ονομάτων. Ονόματα που όπως είπαμε δεν δίνονται στο σχήμα της λέξης αλλά στον αχνό μιας πνοής. Μιας πνοής που μόλις και διαγράφεται υπό αυτό το αχνό φως της μεσονύκτιας σελήνης. Στη ζέση αυτή που μια αδύνατη ενότητα μόλις κι αρχίζει να πραγματώνεται. Κάτω από το θάμβος αυτής της σελήνης η συμβολική τάξη του κόσμου επιτέλους αποκαθίσταται, αναλαμβάνοντας την ακεραιότητά της. Μια ενότητα πέρα απ΄ το δίπολο του επίγειου και του επουράνιου, του ιστορικού και του υπεριστορικού, της πράξης και της λέξης, της λέξης και της εικόνας, του σημαίνοντος, εν τέλει, και του σημαινόμενου. Η ενότητα αυτή, η αδύνατη αυτή ενότητα, επιτυγχάνεται μόνο μέσα στη φλόγωση μιας πυρετώδους αναμονής που ανακαλεί διαρκώς την επιθυμία, ξανά και ξανά, αυτό το ξανά και ξανά του ρομαντικού, μια ολόκληρη τελετουργία πένθους. Την επιθυμία μιας νέας όσο και παλαιάς απαρχής. Αυτό το διε-στραμμένο “ιστορικό” ίχνος που διαβάζει ο Heidegger πάνω στην ποίηση του Holderlin, διανοίγοντάς την στην ιδέα της αισθητικής καταγωγής του κόσμου, στο προαιώνιο αυτό ίχνος των μορφών, που πάντα θα μας διαφεύγει αναγνωριζόμενο αυτό ως ίχνος. Η αναμονή του κόσμου γίνεται έτσι δυνατή χάριν αυτής της αδύνατης ιχνο-γραφίας του, μιας αδυνατότητας που αποδίδει τον κόσμο και στο τελικό του στάδιο, στην υπό-κειμενικότητά του, στην αδύνατη εγγραφή των ιχνών του. 


Τη Γαλάζια λάμψητης Leni Riefenstahl μπορείτε να την δείτε ΕΔΩ
 

Viewing all articles
Browse latest Browse all 161

Trending Articles